Literatuuroverzicht

Weerbaarheidstrainingen

Blommers, B. en B. Steenbergen, Handboek Marietje Kessels Project. Weerbaarheidsvergroting bij kinderen van 10 tot 13 jaar. – Amsterdam: SWP, 2015. – 136 p
ISBN 9789088505898
Het project bestaat uit een reeks van twaalf seksespecifieke lessen. Het doel van het project is het vergroten van de weerbaarheid van kinderen om zo de kans te verkleinen dat zij slachtoffer worden van machtsmisbruik en/of zichzelf schuldig (gaan) maken aan grensoverschrijdend gedrag. Vormen van machtsmisbruik die in de training aan de orde komen zijn bijvoorbeeld groepsdruk, pesten, internetveiligheid en kindermishandeling. Deze compleet herziene uitgave van het boek sluit aan bij de wijze waarop het programma tegenwoordig uitgevoerd wordt. Het boek geeft inzicht in de opzet, randvoorwaarden en onderbouwing van het project.

Dorsser, E., Vast en zeker! : weerbaarheidscursus voor het voortgezet onderwijs : docentenhandleiding. – Spijkenisse: GGD Zuidhollandse Eilanden, 2004.
In deze cursus wordt ingegaan op het weerbaar maken van jongeren. Daarbij komen aan de orde: rots en water, communiceren, pesten, discriminatie, grenzen, groepsdruk en hulp vragen.

Foncke, M. en C. de BeerBres, Als nee niet genoeg is : handboek zelfverdediging voor meisjes in het voortgezet onderwijs. – Baarn: Bekadidact, 1998. – 236 p
ISBN 902622030
Het boek biedt een op meisjes afgestemde methodiek die hen kan helpen zich in lastige of bedreigende situaties weerbaar op te stellen.

Hoey-Eikelhof, E. en E., M. Eikelhof, Voel je oké : handleiding weerbaarheids-cursus voor tieners met een lichamelijke handicap. – Rotterdam: PJ Partners, 2000. – 68 p. + bijl.
ISBN 9052505497
Herkomst: PJ Partners, Rotterdam, 010-4362166
De cursus is ontwikkeld om tieners met een lichamelijke handicap in groepsverband vaardigheden aan te leren die hun weerbaarheid vergroten. Het gaat hierbij om weerbaarheid in het sociale verkeer en om adequaat leren omgaan met de beperkingen die de handicap oplegt. De cursus is onderverdeeld in een mentaal en een fysiek deel en bestaat uit 12 bijeenkomsten: Kennismaking, Omgaan met pesterijen, Opkomen voor jezelf, Zelfverdediging (drie bijeenkomsten), Zelfbeeld, Intimiteit/seksualiteit, Seksueel geweld, Vrienden en vriendinnen maken, Zelfvertrouwen, Afronding. De cursus kan ook worden gebruikt voor zintuiglijk of auditief gehandicapte tieners.

Kool, J., Ho, tot hier en niet verder…!. : training in sociale weerbaarheid voor kinderen van 7 tot 12 jaar en hun ouders [handleiding]. – Leuven: Acco, 2001. – 335 p
Deze training richt zich tot kinderen van 7 tot 12 jaar en hun ouders. Zij is geschikt voor kinderen met problemen ten gevolge van pesten en kinderen met sociale angst of bewegingsangst. Ook kinderen met kenmerken van ADHD, NLD of milde vormen van contactstoornissen kunnen baat hebben bij deze training. De kinderen wordt een leerervaring aangereikt, waarbij de volwassenen (therapeuten, ouders, leerkrachten) structurerend, voorwaardenscheppend en mediërend aanwezig zijn. Deze uitgave bestaat uit een handleiding voor therapeuten, begeleiders en leerkrachten die met kinderen werken aan sociale weerbaarheid en vaardigheid. Er is ook een cursusboek voor de kinderen en een cursusboek voor de ouders beschikbaar.

Krachtige kinderen : lespakket voor seksuele weerbaarheid voor kinderen, CAW De Poort. – Brugge: CAW De Poort, [2002]. – div.
Herkomst: CAW De Poort, Brugge, 0032 50 336970
Een lespakket voor kinderen in de onderbouw van de basisschool (6-8 jaar) bestaand uit een boekje voor de leerkracht, het lesprogramma, een boekje voor het kind (10 ex.), krachtketting voor kind en voor de knuffel (ieder 10 ex.) en 10 badges. De centrale boodschap van het pakket luidt: ‘krachtige kinderen zijn weerbare kinderen’. Het boek voor de leerkracht bevat informatie over seksueel misbruik en over de ingrediënten van het weerbaarheidsprogramma. Het lesprogramma bevat drie ‘toverlessen’ waarin een veelheid van methodieken (verhalen, liedjes, kringgesprekken, werkbladen, rollenspelletjes, muziekspelletjes) worden aangewend. Thema’s die aan bod komen zijn: verschil tussen `vechten’ en `krachtig-zijn’; ja-plekjes, nee-plekjes, `k-weet-niet-plekjes en ja-, nee leren zeggen, goede- en slechte geheimen, schuldgevoelens. Er staan ook lessuggesties voor integratie in andere lessen in.

Prior, F., Werken aan wendbare weerbaarheid : inleiding bij een ander programma voor het werken aan weerbaarheid in de brugklas. – Utrecht: APS, – 72 p. : tab.,
Het programma beoogt de persoonlijke weerbaarheid van brugklassers te vergroten. De brochure bevat een inleiding voor schoolleiders, interne coördinatoren en externe ondersteuners voor het programma ‘Werken aan wendbare weerbaarheid.

Verbaan, D,, S. Spil en T. Coolen, Lesgeven aan jongens: handleiding. Bijlage bij het Handboek Marietje Kesselsproject. – Arnhem: Landelijk Platform Marietje
Met lit.opg. Een initiatief van Kompaan, NIZW en NISB ter ondersteuning van weerbaarheidsprojecten in het basisonderwijs
In deze handleiding wordt de basismethodiek voor het Marietje Kesselsproject (MKP), zoals neergelegd in het handboek, verder uitgewerkt. Door preventiewerkers is gesignaleerd dat in het bestaande MKP-programma elementen ontbreken die nodig zijn om op een goede manier aan jongens te kunnen lesgeven. Deze aanvullende bijlage vormt de neerslag van de jarenlange ervaring van de auteurs in het werken met jongens van tien tot dertien jaar. Zij hebben hun verworven inzichten vertaald naar beroepshouding, didactiek en methodiek voor lesgeven aan jongens. De handleiding bevat tevens oefenvormen voor de lespraktijk.

Verhoof-van Gool, I. en g. Vermeer, Nee = nee : weerbaarheidstraining. – Doorn: Bartiméus, 2003.
Bevat een trainingshandleiding, een videoband met de benodigde fragmenten, een diskette met huiswerkopdrachten, smiles, kaarten en platen.
Herkomst: Bartiméus Informatiepunt Publicaties en Presentaties, Postbus 340, 3940 AH Doorn, 0343-526844, www.bartiméus.nl
Weerbaarheidstraining voor kinderen en jongeren met een visuele beperking. Bij de training wordt vooral gewerkt met werkvormen waarin het lijfelijk contact een grote rol speelt. Daarnaast wordt er gebruik gemaakt van videocomposities die geschikt zijn voor zeer slechtziende en blinde kinderen en jongeren, ook als zij tevens een auditieve beperking hebben. De training is ook bruikbaar voor (zeer) moeilijk lerende kinderen en jongeren en jongeren met een pervasieve ontwikkelingsstoornis. De doelstellingen van de training zijn: herkennen van gevoelens en grenzen, het bewaken van grenzen in dagelijkse situaties en het bewaken van grenzen wanneer lichamelijke integriteit wordt aangetast. De training is onderverdeeld in drie delen die oplopen in moeilijkheidsgraad. Iedere trainingsbijeenkomst heeft dezelfde opzet.

Wertheim, A., L. Zijdel en L. Ruijgers, Weerbaarheid van vrouwen en meiden met een handicap : handboek voor begeleidsters van trainingen. – Den Haag: VUGA,
ISBN 9052505497
In het theoretische deel worden maatschappelijke achtergronden behandeld van discriminatie in het algemeen en van de heersende beeldvorming over vrouwen en meiden met een handicap in het bijzonder. In het praktijkdeel worden oefeningen gedaan om cursisten te leren op een bewuste manier hun houding te bepalen en die om te zetten in lichaamstaal. Ze leren hun eigen grenzen te stellen en hun handelingsrepetoire uit te breiden. De trainingen bevatten een combinatie van mentale, sociale en fysieke oefeningen.
Het boek is uitverkocht. Het kan geleend worden via onder andere het InformatieCentrum van de Rutgers Nisso Groep en diverse HBO-bibliotheken.

Ykema, F., Rots en water : een psychofysieke training voor jongens : praktijkboek. – Amsterdam: SWP, 2002. – 173 p. : foto’s
Behoort bij: Het rots en water perspectief : basisboek. – ISBN 9066654589
ISBN 9066654597
www.rotsenwater.nl
Praktijkboek voor docenten met verschillende oefeningen en trainingen voor jongens (maar ook voor meisjes). In een groep leren de leerlingen weerbaar te worden tegen dreigingen van buiten maar ook leren ze bewustwording van de eigen kracht en zelfvertrouwen.

Ykema, F., Het rots en water perspectief : een psychofysieke training voor jongens : basisboek. – Amsterdam: SWP, 2002. – 127 p. : tab., ill
Behoort bij: Het rots en water perspectief : praktijkboek. – ISBN 9066654597
ISBN 9066654589
www.rotsenwater.nl
Basisboek voor docenten met achtergronden en informatie over de methode Rots en Water.

Weerbaarheid

Adriaenssens, P., J.L. Vanderhoeve en L. Vercammen, Opvoeden tot weerbare kwetsbaarheid. – Apeldoorn [etc.]: Garant, 2000. – 64 p. : ill
ISBN 9053509429
Dit boek is de neerslag van informatieavonden die gehouden werden met ouders en ouderverenigingen over de kwetsbaarheid en de weerbaarheid van kinderen.

Best, M. de en Maria Steenman, Blijf er niet voor thuis : zelfbescherming voor 55+ vrouwen. – Baarn: Bekadidact, 1994. – 136 p. : ill
Met lit. lijst. – Met adressenlijst
ISBN 9032106732
Herkomst: Uitgeverij Bekadidact, tel. 021554-82403
Praktische oefeningen, ideeën, tips en wetenswaardigheden die een bijdrage kunnen leveren aan een weerbare opstelling. Naast oefeningen voor lichamelijk verweer, wordt uitgebreid aandacht besteed aan houding, uitstraling en ademhaling.

Braun, G. en D. Wolters (ill.), Kleintje Nee en GROTE NEE. – Zuidhorn: Schoolsupport, 2004. – ongep. (19 p.)
Met losbladig a-4 met toelichting.
ISBN 9076233411
Herkomst: Schoolsupport.nl
Niet alle kinderen komen even gemakkelijk voor zichzelf op. Toch is het belangrijk dat kinderen leren aangeven wat hun behoeften zijn en wat ze juist niet willen. Kinderen moeten zich ervan bewust worden dat ze duidelijk moeten zijn als ze `nee’ zeggen. Dat is niet altijd eenvoudig en gaat zeker niet vanzelf, maar in dit boekje kunnen ze lezen dat zelfs een Kleintje Nee een Grote (en effectieve) Nee kan worden. Een leerzaam boekje met kleurrijke illustraties. Geschikt als uitgangspunt voor rollenspellen of (groeps)gesprekken.

Cautaert, S., V. Dupont, I. Ideler, Weerbaarheid van jongeren: een denk- en doeboek. Leuven-Apeldoorn: Garant, 2001. – 413 p. : foto’s, ill
ISBN 9044111892
Door met jongeren te werken aan weerbaarheid – zelfrespect, emoties, grenzen – zullen ze zich beter voelen in hun vel en vertrouwen krijgen in hun eigen mogelijkheden. Dat heeft een remmend effect op het stijgende agressieve en zogenaamd anti-sociale gedrag van jongeren. Het boek, dat een denk- en doedeel bevat, is bestemd voor iedereen die met jongeren te maken heeft.: jeugdwerkers, leerkrachten, hulpverleners, opvoeders, vormingswerkers, therapeuten. Ook is het geschikt voor ouders.

Frenken, Jos , Deleaan Ruitenberg en Suzanne Rombouts, Terugvechten, verzet van vrouwen tegen verkrachting : een onderzoek onder 370 slachtoffers. – Delft: Eburon, Met lit. opg.
ISBN 9051664907
Herkomst: Uitgeverij Eburon, 2601 CW Delft
Analyse van actie en reactiepatronen tussen verkrachters, en vrouwen die verkracht werden en zij die een verkrachtingspoging hebben afgeweerd. 370 procesverbalen werden minutieus bestudeerd.

Mozaïek : handboek met methodieken voor de preventie en opvang van allochtone vrouwen rond huiselijk en seksueel geweld/ Mozaïek. – Utrecht: Mozaïek, 2004. Het handboek bestaat uit vijf delen: basisinformatie, voorlichtingsmethoden, steungroepen, weerbaarheidstrainingen en eerste opvang
ISBN 9072127498
Herkomst: www.mozaiek-info.nl, [distributie@transact.nl]
Het Mozaïek handboek bevat meer dan 25 methodieken die in de praktijk zijn ontwikkeld door preventiewerkers, vrouwen van zelforganisaties, maatschappelijk werkers van de vrouwenopvang en andere betrokkenen. De meeste methodieken zijn al vele malen gebruikt en bijgesteld. De methodieken zijn te gebruiken door reguliere zorg- en preventie-instellingen, zelforganisaties en andere initiatieven binnen de eigen gemeenschappen. Deel 4 gaat over weerbaarheidstrainingen voor allochtone vrouwen.

Prior, F., Waarneembare weerbaarheid : meten, registreren, observeren en beschrijven om het leerproces in beeld te brengen. – Utrecht: APS. – 37 p. : ill
In deze module worden instrumenten en werkvormen besproken waarmee in school de sociale veiligheid en wendbaarheid waarneembaar gemaakt kunnen worden. Het is geen handleiding. In de training en bij de coaching van `Werken aan wendbare weerbaarheid’ wordt aandacht besteed aan meten, registreren, observeren en beschrijven. De schoolleiding en de leerkrachten kunnen zelf de vorm en de inhoud kiezen die past bij wat ze willen en bij wat mogelijk en haalbaar is. Enkele onderdelen zijn verplicht om aan de subsidievoorwaarden te voldoen.

Riphagen, M, Spelenderwijs : nieuw methodiekboek kinderhulpverlening. – Dordrecht: Blijf van mijn Lijf, 2001. – 84 p. : bijl.
ISBN 909018064
Herkomst: Blijf van m’n Lijf Dordrecht
Boek is bestemd voor mensen die werken met kinderen tussen de vier en twaalf jaar. In het boek zijn verschillende spelmethoden opgenomen die ook onafhankelijk van elkaar gebruikt kunnen worden. De activiteiten spelen in op het leren herkennen en uiten van gevoelens, het leren omgaan met angsten, het vergroten van de weerbaarheid, het omgaan met spanningen, omgaan met pesten en het bevorderen van communicatie.

Buitink, M. (eindred.), Sta op je kracht : multiculturele training in fysieke en mentale weerbaarheid voor meisjes en jonge vrouwen. – Middelburg: Fiom Zeeland, 1998. – 24 p.
Herkomst: Stichting Ambulante Fiom
Ter inzage op het Informatiecentrum van TransAct
In de publicatie staan in het kort een aantal oefeningen voor mentale en fysieke weerbaarheid en een voorbeeldprogramma van 10 lessen.

Verkerk, W. en H. Vos, Stop de pestkop! : weerbaarheid tegen seksueel misbruik, cd-rom. – Assen: DMS Clipart.
www.clipart-cdrom.nl
Deze cd-rom bevat verhalen en informatie voor kinderen. Daarbij komen weerbaarheid, pesten, seksueel, gevoelens, seksuele intimidatie/misbruik naar voren. Ook wordt aangegeven waar je hulp kan zoeken.

Lammers, M., Weerbaar kind : een handreiking voor ouders van een kind met verstandelijke beperkingen over seksualiteit en weerbaarheid : brochure voor ouders. Federatie van Ouderverenigingen (FVO)
Downloaden via Movisie
Deze handreiking informeert ouders van een kind met verstandelijke beperkingen over factoren die een kind kwetsbaar maken en hoe je die factoren vanaf jonge leeftijd kunt beïnvloeden.

Lammers, M. en N. Meintser, Weerbaar ondanks beperking : weerbaarheids-programma’s opzetten voor mensen met een beperking/ . – Utrecht: TransAct, 2005. – 54 p. + bijl.
De bijlagen bevatten voorbeelden van vragenlijsten, doelenlijsten, indicatielijsten en evaluatievragen die in de praktijk zijn ontwikkeld.
ISBN 9062127587
Downloaden via Movisie
De handreiking bevat beknopte informatie over nut en noodzaak van preventie van seksueel misbruik en beschrijft wat nodig is om een preventieprogramma goed in te bedden. Via een stappenplan wordt uiteengezet hoe te komen tot een programma op maat en de uitvoering ervan.